على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

161

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

زانو نشستن . و رسيدن خرمابن بهنگام خرما چيدن . و سخت دويدن شتر . و گرد اندام شدن و ارتبع به مكان كذا : اقامت نمود در بهاران در چنين جاى . و ارتبع البعير : خورد آن شتر علف بهارى را و فربه گرديد . ارتباق ( erteb q ) م . ع . در كارى افتادن . و در ربقه درآمدن يق ربقه فارتبق : در ربقه كشيد او را پس درآمد در آن ربقه . و ارتبق الظبى فى حبالتى : در دام من بسته شد گردن آهو . ارتباك ( erteb k ) م . ع . درآميخته شدن . و در گل تنك درآمدن و در افتادن در آن . و درآميختن به چيزى . و ارتبك الرجل فى الامر : درافتاد آن مرد در آن كار به‌طورىكه خلاصى از براى وى نخواهد بود . و ارتبك فى كلامه : درماند در سخن . و ارتبك فلان : شوريده و درهم شد كار بر فلان . و ارتبك الصيد فى الحبالة : مضطرب و تپان گرديد آن شكار در دام . ارتبال ( erteb l ) م . ع . ارتبل ماله ارتبالا : بسيار شدند شتران او . ارتة ( ertat ) ا . ع . تاج حرباء يعنى دسته موئى كه بر سر وى مىباشد . ارتتاج ( ertet j ) م . ع . ارتتج على القارى ارتتاجا : ( مجهولا ) : بسته شدن . برقارى سخن . ارتتاق ( ertet q ) م . ع . بسته شدن بكارت . و پيوسته شدن هر چيزى . ارتتام ( ertet m ) م . ع . بسته شدن رتيمة . ارتثاء ( ertes ' ) م . ع . ارتثا فى رأيه ارتثاء : خلط كرد و تباه عقل گرديد . و ارتثا عليهم الامر : درهم شد كار ايشان . و نيز ارتثاء : ماست شدن شير . و ماست خوردن . ارتثاث ( ertes s ) م . ع . فراهم آوردن . و ارتثثنا رثة القوم : يعنى جمع كرديم بلا به از متاع آن قوم را . و فلان ارتث : ( مجهولا ) اى حمل عن المعركته رثيثا و به رمق يعنى فلان در حالتى كه خسته و زخم‌دار بود از معركهء جنگ برداشته شد و هنوز رمقى در وى باقى بود . و ارتث ناقة له : ذبح كرد آن ماده شتر خود را از لاغرى . ارتثاد ( ertes d ) م . ع . ارتثد المتاع ارتثادا : برهم نهاد رخت را . ارتجاء ( ertej ' ) م . ع . ارتجاه ارتجاء : ترسيد او را . و اميد داشت او را . ارتجاج ( ertej j ) م . ع . لرزيدن و جنبيدن . و موج زدن دريا . و بند كردن در . و بند گرديدن . الحديث : من ركب البحر حين يرتج فلا ذمة له اى اذا اضطربت امواجه . و ارتج عليه ( مجهولا ) اى ارتتج عليه . مر . ارتتاج . ارتجاح ( ertej h ) م . ع . گرداندن . و مايل گرديدن . و ارتجح البعير : جنبيد آن شتر در پويه دويدن . و ارتجحت روادفها : جنبيد سرينهاى آن زن . ارتجاز ( ertej z ) م . ع . ارتجز ارتجازا : ارجوزه خواند . و ارتجز الرعد : آواز كرد تندر . ارتجاس ( ertej s ) م . ع . ارتجس السماء ارتجاسا : غريد آسمان . و ارتجس البعير : بانگ كرد آن شتر . و ارتجس البناء : لرزيد آن بنا . و لما ولد صلى الله عليه و آله ارتجس ايوان كسرى اى اضطرب و تحرك . ارتجاع ( ertej ' ) م . ع . فروختن ماده شتر و ببهاى آن ديگرى خريدن مثل آن . و قولم باع فارتجع منها رجعة صالحة : وقتى گويند كه بهاى آن را در چيزى صرف نمايند كه از آن فائدهء نيك عايد گردد . ارتجاع ( ertej ' ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بازگشت و به حال اول برگشتن . ارتجاعيت ( ertej iyat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بازگشت به حالت اول . و كشش . ارتجاعيه ( ertej iye ) ص . پ . قوهء ارتجاعيه : باصطلاح فيزيك قوه‌اى را گويند كه از خواص عمومى اجسام است و بواسطهء آن هر جسمى كه چون فشارى بر آن وارد آورند پس از رفع آن فشار به حالت اولى خود برميگردد . ارتجال ( ertej l ) م . ع . پاى كسى گرفتن . و ارتجل الزند : بند دست را به زير هر دو پاى گذاشت . و ارتجل الشاة : بست هر دو پاى آن گوسپند را . و ارتجل الكلام : بديهه گفت آن سخن را . و كذلك ارتجل : الخطبة . و ارتجل برأيه : منفرد شد در رأى خود . و ارتجل الفرس : گاه راهوار و گاه گام رفت آن اسب . و يا ميانه روش رفت . و ارتجل الطعام : پخت آن طعام را در ديگ سنگ و يا مس . و ارتجل رجلك : لازم بگير حال خود را . و امرك ما ارتجلت يعنى بايد كه در كار خود منفرد نباشى . ارتجالا ( ertej lan ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بطور بديهه و فى الفور و فورا . و بدون فكر و تأمل . ارتجام ( ertej m ) م . ع . ارتجم الشيى ارتجاما : نشست بعض آن چيز بر بعضى . ارتجان ( ertej n ) م . ع . برهم نشستن چيزى . و اقامت نمودن به جائى . و ارتجن امرهم : آميخته و شوريده شد كار ايشان . و ارتجن الزبد : جوش يافت مسكه و صاف نشد و تباه گرديد . ارتجك ( ertajak ) و ( ertajek ) ا . ع :